Sequoia 

Kirstin Vanlierde

In deze beklijvende en confronterende toekomstroman van Kirstin Vanlierde wordt er op een maatschappijkritische wijze een blik op de verre toekomst geworpen. In Sequoia, het eerste deel van een intrigerend tweeluik, worden twee werelden op een sublieme manier tegenover elkaar geplaatst. Zo heb je de hoogtechnologische, afgeschermde, ondergrondse 'Eden' waarin menselijke gevoelens plaatsmaken voor artificiële intelligentie en kennis enkel voortkomt uit wetenschappelijke onderzoeken. En het primitieve, ongerepte, soms onleefbare Buitenland die enkele eeuwen geleden door een rampspoed getroffen werd, en waarin het bijgelovige volk dat bestaat uit Krijgers en Gevers, Autoriteiten, gidsen en Schriftgeleerden leven volgens het 'Geschrift'.

In Eden leeft Maarian, een nieuwgierige, opstandige maar vooral onverstoorbare jongedame, wiens vader een gerenommeerd wetenschapper was in Eden. Wanneer Maarian met haar eigen ogen wil waarnemen welke waarheid maar vooral welke leugens er schuilen in de gruwelverhalen die in Eden over het Buitenland worden verteld, trekt ze er zonder schroom op uit. Eens aangekomen in het onbekende Buitenland die alles behalve lijkt op haar vertrouwde thuishaven Eden, wordt ze omvergeblazen door de cultuurshock die zij ervaart. Tijdens een ingewikkelde, levensveranderende tocht in het ongeëvenaarde, onbekende landschap ontmoet ze nieuwe mensen, wordt ze geconfronteerd met complexe vraagstukken en evolueert ze bovenal van een zelfingenomen, idealistisch, koppig iemand naar een moedig persoon met diepgaande, veelzijdige gevoelens en een open ingesteldheid. Hoe langer ze rondzwerft in het onvoorspelbare, dystopische maar vooral prachtige Buitenland, hoe sterker ze wordt op zowel fysiek als mentaal vlak en hoe beter ze de kracht van vriendschap, verdraagzaamheid en wederzijds respect begrijpt en erkent.

Dit is de eerste keer dat ik een sciencefictionverhaal las en het was tegen mijn verwachtingen in al meteen een knaller van formaat. Ik moet eerlijk toegeven dat vooraleer ik eraan begon, ik eerst wat sceptisch stond tegenover het genre en vooral de thematiek die in het verhaal beschreven werd. Zo dacht ik dat dit weer een van de zovele boeken was die geschreven was om de Maze-runnerhype te volgen, maar toch wist Kirstin Vanlierde dit toekomstverhaal in een nieuw, authentiek jasje te steken wat ik wel enorm kon waarderen. Maar waarin zat nu juist voor mij de kracht in haar versie van de toekomst?

Allereerst wil ik mijn appreciatie voor Kirstin haar manier van schrijven uit de doeken doen. Om te beginnen vind ik dat het opvalt dat ze heel weloverwogen te werk is gegaan bij de vormgeving van deze jongadolescenteroman en dat ze heel goed heeft nagedacht over hoe ze het verhaal en het thema wilde neerzetten. Hierdoor zie je hoe de levensbelangrijke vraagstukken waar Vanlierde haar personages met opzadelt, vooral zaken zijn die haar als schrijfster en als mens bezighouden. (expressief argument) Maar ook heeft ze nauwkeurig aan de slag gegaan bij de uitwerking van de tijd en het decor waarin het verhaal zich afspeelt. Zo slaagt ze erin om het landschap van een fictieve, postapocalyptische wereld zo precies, waarheidsgetrouw en met de nodige aandacht voor kleuren, details, geuren en texturen weer te geven, waardoor ik zonder moeite een haarscherp beeld kon vormen van haar verzonnen wereld. Hiervan is volgende passage aan het begin van het boek een mooi voorbeeld waarin ze ons als lezer op prachtige wijze kennis laat maken met haar fictieve versie van een toekomstige wereld.(afspiegelingsargument)

"Ze had geslapen. Erg lang kon het niet geweest zijn maar toen ze haar ogen opende, was alles minder duister. Er hing een grijs waas over de rotsen en de hellingen. Langzaam werden de kleuren wakker. Ze was stijf en verkleumd en toen ze haar arm bewoog, deed de pijn haar adem stokken. Langzaam kroop ze uit haar schuilplaats en keek om zich heen. Het overviel haar weer, zoals het haar had overvallen op het allereerste ogenblik toen ze werkelijk Buiten stond, voor alles verkeerd liep. Het gevoel van ruimte was onbeschrijflijk. Het riep iets wakker dat nog het meest weghad van angst. Met haar ogen van bunkerkind, gewend aan smalle gangen en pastellicht, wist ze niet wat ze aan moest met de weidsheid van het landschap en de hemel, het harde licht. In de ochtend hadden de hellingen nog niet de dieprode roestkleur die ze later op de dag zouden krijgen, als de hitte van de middagzon de lucht deed trillen. Maar zelfs zo vroeg 's ochtends was de kleur overdonderend." (P.9)

Daarnaast is ze in mijn ogen ook waanzinnig goed in het uitwerken van realistische maar vooral boeiende persoonlijkheden, die alles behalve feilloos zijn en die uitblinken in het voeren van goed gegronde, meeslepende en moraliserende dialogen die ons aan het denken zetten en waarvan volgende passage een waardevol voorbeeld is.

"De normen van jouw wereld gelden hier niet. Sommige van de dingen die je zegt, vind ik moeilijk te geloven. Ik doe mijn best. Maar daar houdt ik mee op als je blijft voortdoen zoals je bezig bent. je voelt je beter dan ons. Je vindt ons minderwaardig. Maar het omgekeerde is waar, Sequoia.'
'Maar...'
'Ik wil er niet verder over praten.'
Maarian slikte. Ginko's respect was haar veel waard. 
'Het spijt me.'
'Dat klinkt niet alsof het je spijt.'
'Wat wil je van me, Ginko? Ik kijk naar de wereld zoals ik geleerd ben ernaar te kijken. Ik doe ook mijn best. Denk je dat dit gemakkelijk is voor mij?'
De trek om zijn mond werd wat milder maar zijn woorden niet. 
'Jij hebt ervoor gekozen hier te zijn. Wij hebben daar niet om gevraagd.'
Maarian sloeg de ogen neer. 'Misschien was het voor iedereen beter als ik echt verongelukte in de wildernis.'
'Nee.'
Hij meende het en ze durfde hem weer aan te kijken. Zijn blik was anders dan daarstraks. Al begreep ze niet het niet helemaal, de warmte erin herkende ze wel. 
Hij ging staan en stak haar hand toe. 
'Kun je lopen?'
Ze liet zich overeind helpen en even stonden ze tegenover elkaar. 
'Ik begrijp jouw wereld even weinig als jij de mijne, Sequoia.'
Ze knikte. 'Het geeft niet.'
Ze glimlachten allebei een beetje onwennig en begonnen te lopen. 
(P.75)

Bovendien vond ik de vooral de manier waarop ze haar diepgaande weergave van een ongerept landschap, haar genuanceerde beschrijvingen van haar dynamische, veelzijdige personages en haar moraliserende dialogen neerzet, enorm opvallend. Zo schrijft ze doordacht, niet te complex en vaak met een filosofische ondertoon. In Sequoia tovert ze moeiteloos krachtige, elegante zinnen op papier die alles behalve geforceerd overkomen en wekt ze zo alles, zowel het landschap als haar personages, zorgvuldig tot leven. (stilistisch argument) 

"Ze liepen van zonsopgang tot zonsondergang, met een rustpauze op het heetste moment van de dag. Ze waren zuinig op hun voedsel en nog zuiniger op hun woorden." 

Door de manier waarop ze zowel het decor als haar personages zodanig interessant en levendig vormgeeft, maakte ze het mij als lezer mogelijk om mij moeiteloos in te leven in het verhaal en voornamelijk in de fysieke en mentale reis die haar personages aflegden. Zo was Maarian een van die personages waarmee ik me ontzettend goed kon identificeren. (identificatieargument) Want naast dat ik mee elke stap van haar zware en vaak ook gevaarlijke tocht die zij maakte met haar gids Ginko in de bovengrondse wereld mee bewandelde, ervaarde ik voornamelijk haar fysieke veranderingen door de aanpassing aan een andere leefomgeving en haar persoonlijke maar vooral morele ontwikkeling. Zo evolueert ze van een koppig, verwaand en opstandig iemand tot een zelfbewuste, assertieve jonge vrouw, die haar dromen volgt, angsten overwint en leert om moeilijke keuzes te maken. Bovendien was het enorm knap hoe Vanlierde Maarians groei zelfs in de meest subtiele zaken weergaf, want zelfs achter de naam 'Sequoia', die Maarian van de wijze Shuman kreeg, zit een filosofische, moraliserende betekenis die Maarians kracht, groei en haar fysieke en mentale verandering symboliseerde. Zo was voor mij de passage waarin ze de naam van Shuman kreeg en nog onwetend was over de betekenis ervan enorm krachtig, want hierin toont Vanlierde daarnaast ook met enorm weinig woorden hoe taal de grenzen van communicatie overbrugt en diepgaand respect en begrip in de kleinste zaken vervat kunnen zitten.

"Op een dag probeerde ze hem haar naam duidelijk te maken. 'Maa-ri-an.' Ze wees op zichzelf en herhaalde het woord een paar keer. Hij schudde zijn hoofd, alsof niet hij maar zij het verkeer begreep. Hij wees op zichzelf en zei: 'Shuman.'
'Shuman.'
Een brede grijns vol scheve gele tanden. Toen richtte hij zijn vinger op haar. 'Sequoia.'
'Sequoia?' Ze schudde haar hoofd. 'Maarian.'
'Sequoia.'
Iets in de manier waarop hij dat zei, maakte dat ze niet verder durfde tegen te spreken. Pas een hele tijd later zou ze begrijpen wat die naam werkelijk inhield.' (P.18)

Door mij en elke andere lezer te betrekken in Maarians evolutie en een grote focus te leggen op haar mentale en morele groei, verbrak Vanlierde op interessante wijze de grenzen van het sciencefictiongenre en maakte ze van haar toekomstverhaal ook een pracht van een initiatieroman. (orginaliteitsargument) Vervolgens waren er twee factoren die het voor mij persoonlijk nog interessanter en gemakkelijker maakte om mij in te leven in Maarians verhaal. Als eerste speelt voornamelijk de keuze van Vanlierde om een sterke, losbandige jonge vrouw in te zetten als protagonist voor mij hierin een grote rol. Hierdoor zette ze tegenover veel van haar voorgangers in de jeugdliteratuur de vrouwelijke kracht in het licht en kon ik me daardoor nog beter inleven in Maarians karakter. 

Maar daarnaast was het voor mij ook vooral Maarians confrontatie met de ongekende bovengrondse wereld en het contrast tussen die wereld en de wereld waarin ze is opgegroeid, die haar psychologische ontwikkeling zo boeiend en diepgaand maakte. Zo waren het voornamelijk de principes en denkbeelden, de politieke en religieuze overtuigingen en de sociale structuren in de 'andere' wereld die haar verplichtten om haar maatschappelijke blik te verruimen, om haar eigen ideologieën te herzien en om verdraagzaam, respectvol en onbevooroordeeld te zijn. In het volgende fragment wordt Maarians opgebouwde openheid en verdraagzaamheid tegenover de verschillen van de andere wereld enorm krachtig weergegeven. Het fragment speelt zich af op hun tweede queeste naar de camera die door Maarians volk in de bovenwereld werd geplaatst, nadat Ginko Maarian bevrijdde van de Autoriteiten. Na al de avonturen die Maarian ondertussen meemaakte en de indrukken die ze moet verwerken, loopt haar emotionele emmer op een avond over. Wanneer Ginko in de donkere stilte haar verdriet waarneemt, wil hij haar troosten. Dit doet hij op zijn manier door zich zachtjes naast haar neer te leggen en zijn arm om haar heen te slaan. Een warm, zacht gebaar die twee werelden van verschil verbindt. Want naast dat elke vorm van affectie tussen man en vrouw alles behalve gebruikelijk is in Maarians wereld, en ze dit soort toenaderingen nog nooit heeft ervaren, voelt ze zich getroost doordat ze de universele waarde achter Ginko's gebaar begrijpt en apprecieert. 

Op een nacht dat ze in het duister naast het stervende kampvuur lagen, werd Ginko uit zijn sluimer gehaald door een onbekend geluid. Hij opende de ogen en keek om zich heen. Aan de andere kant van het vuur lag Abbas, in zijn deken gerold, vast in slaap. Niet zo ver bij hem vandaan lag Sequoia, met haar rug naar hem toe, maar niet in slaap. Het duurde een ogenblik voor hij begreep dat ze huilde. Het was een zacht snikken, gedempt door de deken, maar het raakte hem dieper dan een hysterische huilbui zou doen. Abbas werd niet wakker. Toen Ginko het niet meer uithield, stond hij zachtjes op, pakte zijn deken en ging vlak naast Sequoia liggen. In het donker kon hij alleen de contouren van haar achterhoofd, nek en schouder zien. Hij wist niet of ze hem gehoord had en durfde niks te zeggen. Uiteindelijk sloeg hij zonder een woord een arm om haar heen. Een lang moment verstijfde ze, toen gaf ze een diepe snik en nestelde zich een beetje dichter tegen hem aan. Ginko voelde haar lichaam schokken. Hij lag met wijd open ogen in het duister en hield haar vast terwijl ze huilde. Door de deken heen voelde hij hoe haar snikken langzaam zachter werden en hoe haar lichaam zich ontspande tegen het zijne, opgekruld als een kind. Toen pas durfde hij zelf in slaap te vallen. Hij was al bezig met het oppoken van het kampvuur toen Sequoia wakker werd. Ze vertrokken zonder veel tijd te verliezen. Het duurde een hele tijd voor ze er tijdens het lopen over begon. 'Gisteravond... "Je hoeft het niet uit te leggen.' Hij wilde zeggen: ik weet wat het is om eenzaam te zijn. Maar hij kreeg het niet over zijn lippen. Ze glimlachte even. 'In Eden raken mensen elkaar nooit zomaar aan.' 'Ik wilde je niet laten schrikken.' Hij kon de blik in haar ogen niet lezen. Ze bestudeerde het pad onder haar voeten. 'Dat weet ik. En je deed het ook niet zomaar. Ik bedoelde alleen dat ik het niet gewoon ben om zo dicht bij iemand te zijn.' En al helemaal niet bij een man, begreep Ginko. Hij zocht naar woorden, maar ze was hem voor, met een glimlach en een zacht maar gemeend: 'Dank je wel.' Die avond kwam ze zonder een woord naast hem liggen. Ze huilde niet meer, maar hij sloeg zijn arm om haar heen en wachtte tot ze in slaap viel voor hij zelf zijn ogen sloot.
(P.185)

En net doordat Vanlierde Maarian keer op keer op de proef stelt en ze haar continue overdondert met moeilijke keuzes, complexe vraagstukken en gecompliceerde gevoelens, geeft Vanlierde ons als lezer de waardevolle kans om net als Maarian ook tot inkeer en zelfinzicht te laten komen. Zo verplicht ze ons door haar sterke focus op de vooroordelen die Maarian heeft wanneer ze in het Buitenland terecht komt en ze wordt geconfronteerd met het andere volk, de andere cultuur en taal, ook om bepaalde standpunten in te nemen of om ons als lezer in ieder geval te laten reflecteren over onze eigen idealen en mentaliteit. Zo plaatst Vanlierde continue boven tegenover onder, goed tegenover kwaad, waarheid tegenover leugen, cultuur tegenover natuur, orde tegenover chaos en vriendschap tegenover vijandigheid. (moreel argument) Een interessante invalshoek vond ik daarbij ook dat ze ervoor koos om homoseksualiteit als norm te beschouwen in de hoogtechnologische, vergeëvolueerde wereld waarin Maarian opgroeide en ze zo onze hedendaagse maatschappij waarin heteroseksualiteit nog steeds als 'normaal' wordt gezien, in vraag stelt. (engagementsargument)

Bovendien beschrijft ze niet enkel op een enorm leerrijke en moraliserende manier de denkbeelden, geloofsovertuigingen en sociale verhoudingen van een verre toekomst die nauw verweven zijn met onze hedendaagse ideologieën, maar ook tast ze continue onze relatie als mens met de natuur af. Zo laat ze ons via haar personages nadenken over de limieten van de natuur die wij als mens dagelijks aftasten, zet ze ons ecologisch bewustzijn op scherp door een hypertechnologische wereld tegenover een apocalyptische, 'onleefbare' omgeving te plaatsen en stelt ze de ongelimiteerde vermogens van de mensheid en de kracht van de menselijkheid tegenover de kracht van de natuur continue in vraag. Zo vertelde ze in interview dat de natuur haar nauw aan het hart ligt, maar dat ze in het boek geen groene preek wilde afsteken. Wel is datgene wat ze in Sequoia beschrijft, wat alles behalve fraai is, geologisch en ecologisch mogelijk en moet de lezer zelf conclusies trekken en nadenken over hoe we het op dit moment aanpakken. (didactisch argument) 

Tot slot zorgde ook vooral de krachtige spanningsopbouw ervoor dat ik het boek in een mum van tijd uithad. Vanlierde weet op een vernuftige wijze zowel spanning als ontroering doordacht op te bouwen en je als lezer van begin tot einde te boeien. (emotioneel argument) Daarnaast komt de meeslepende verhaalopbouw ook tot stand doordat ze de uiteenlopende werelden die ze zorgvuldig tegenover elkaar plaatst, in beeld brengt met een afwisselende focus op beide werelden. Deze afwisselende focus brengt ze tot stand door een interessante perspectiefwisseling tussen Maarian in het bovengrondse en Yann, een vriendin van haar in het ondergrondse, waardoor we als lezer een genuanceerde, nauwgezette blik kunnen vormen op de diverse en uiteenlopende socio-economische, ecologische en maatschappelijke structuren in zowel het Eden als het Buitenland. (compositorisch argument) 

DeMoor, T. (2010, 11 augustus). Vanlierde stelt nieuwe roman voor. Gazet van Antwerpen. Geraadpleegd op 25 juli 2022, van https://www.gva.be/cnt/aid962108