De geur van Melisse

Per Nilsson

In de geur van Melisse is de 16-jarige, naamloze 'hij', die aan het begin van het boek nog twijfelt of hij een jongen of jongeman is, aan het woord. Hij vindt zichzelf een S-persoon, saai, sullig, somber, suf, schijtachtig maar daar komt verandering in wanneer ‘zij’ tijdens een van de zovele saaie busritten in november zijn leven verlicht als ze op een mistige ochtend de bus instapt. Het roodharige meisje met de mosgroene katoenen jack en de geur van citroen werd na die ene dag op de bus het gezicht van zijn hopeloze verlangen. Voor zijn reis naar Amerika is hij in de wolken, verliefd en vervuld met begeerte. Wanneer hij terugkomt van zijn reis en hij niets liever wil dan zijn onderbroken leven met Melisse voortzetten, wordt zijn liefdesverhaal plots door een onaangename verrassing onderbroken.

Het verhaal speelt zich grotendeels af in een slaapkamer in Zweden waar de verteller verschillende herinneringen ophaalt. Deze herinneringen spelen zich vooral af in de bus, op Ann-Katrins kamer, op zijn eigen kamer en in Amerika tijdens zijn reis. De vertelde tijd is ongeveer 9 maanden, van november tot augustus.

Het boek gaat vooral over hoe mooi maar ook hoe pijnlijk een eerste liefde kan zijn en hoe een obsessief verlangen tijdens het ervaren van die eerste liefde je blind en naïef kan maken. Het boek zit vol motieven die het verhaal kleur geven waaronder de 16 verschillende, goed beschreven voorwerpen die elk onlosmakelijk verbonden zijn aan een andere herinnering. Het boek dat over het algemeen over liefde gaat, maar zeker geen cliché liefdesverhaal is, beschrijft een geloofwaardig, herkenbaar verhaal waarin zowel jongeren als volwassen zich kunnen terugvinden. Het geeft mooi en eerlijk weer hoe je de eerste keer verliefd zijn kan ervaren en hoe je hierdoor geconfronteerd kan worden met een bom van overweldigende gevoelens waar je geen grip op hebt. Het omschrijft op een kwetsbare maar realistische manier hoe je jezelf kan verliezen in de overtuiging dat je eerste liefde de liefde van je leven is, en hoe pijnlijk het is als je van je roze wolk met een harde knal weer met beide voeten op de grond komt. De verteller vertelt hoe pijnlijk het gevoel van liefdesverdriet kan zijn en hoe dit gevoel je zo machteloos kan maken dat je de zin van het leven mogelijk verliest...
Het oppikken van je leven vóór je eerste liefde lijkt onmogelijk maar het waardevolle besef dat je veel meer bent dan de pijn die je ervaart door je gebroken hart, geeft je kracht en is deel van de overgang die je doormaakt van puber zijnde naar volwassene. Dit besef komt ook subtiel aan bod wanneer de verteller toegeeft aan het begin van het boek dat 'zij', zijn eerste liefde ooit, de jongen in hem deed verdwijnen en van hem een jongeman maakte. Deze waardevolle evolutie leunt niet enkel op het lichamelijke proces dat hij door Melisse doorstond wanneer zij hem ontmaagdde. Ook het innerlijke proces dat hij door haar onderging is voor hem levensveranderend. Zo evolueert hij van een verlegen jongeman naar een zelfzeker iemand die weet wat hij wil en waarvoor hij staat. Hij beseft naar het einde toe dat het verhaal dat hij en Melisse samen schreven, niet ging enkel ging over liefde maar ook over wanhoop, de pijn van verliefdheid, het giftige van jaloezie, de eindeloosheid van zijn verlangen en het overwinnen van verdriet. Zaken die het boek, net zoals het leven, echt maken.

De Geur van Melisse is een van de eerste boeken waar ik als tiener zo door ontroerd was door de manier waarop dit pijnlijke liefdesverhaal beschreven werd. Op zich is het een erg simpel verhaal waarin er niet veel gebeurt. Je belandt vanaf het begin in de interne wereld van het hoofdpersonage en bent vanaf dan getuige van de associatieve gedachtestroom die aanwezig is in het hoofd van die halsoverkop verliefde jongeman. Je maakt elke stap van het proces van verliefd zijn mee; van het rooskleurige, bijna utopische gevoel van verliefdheid naar het grauwe en pijnlijke besef wanneer deze liefde gedaan lijkt te zijn. Als lezer maakte ik elke fase samen met het hoofdpersonage door wat veel zegt over de suggestieve schrijfstijl van de auteur. Zelfs de kracht die het hoofdpersonage aan het einde van het boek lijkt te hebben doordat hij zijn liefdesverdriet een plek heeft kunnen geven, kwam tot bij mij als lezer.

Ondanks dat ik toen ik het boek voor het eerst las nog nooit zulke gevoelens die beschreven werden zelf had ervaren, kon ik mij toch uitstekend identificeren met elke innerlijke stap die het hoofdpersonage zette tijdens zijn proces. Wanneer ik dit boek voor de lectuurfiches opnieuw las werd ik overspoeld door een nostalgisch, herkenbaar gevoel. Het boek greep me nog steeds maar op een andere manier dan de eerste keer. Misschien omdat ik nu zelf ouder ben of omdat ik wist hoe het boek zou gaan. De sterkte van het verhaal zit er voor mij vooral in de realistisch beschreven werkelijkheid. Het is een eerlijk liefdesverhaal dat niet verbloemd wordt en geen happy end heeft (of misschien toch wel, maar dat is hoe je het als lezer bekijkt.) An sich is het een voorspelbaar verloop: jongen ontmoet meisje, wordt verliefd, gaat op reis, komt terug vol verlangen en zij heeft een ander... Toch word je telkens opnieuw verrast omdat je mee door de roze bril van het naïeve hoofdpersonage kijkt en die dus ook samen met hem afzet met alle pijnlijke gevolgen van dien. Waar ik zelf als tiener veel uit heb geleerd was de kracht van de psychologische en lichamelijke overgang die de hoofdpersoon doormaakte en die volgens mij elke tiener ooit moet doormaken tijdens zijn tocht naar volwassenwording.

Tot slot vond ik de manier van vertellen erg speciaal. Doordat het verhaal als een film door het hoofdpersonage verteld wordt, kreeg het boek een metakantje wat ik erg aangenaam vond om te lezen. Ook de ironie in de schrijfstijl wat het verhaal soms erg luchtig maakte en zelfs vaak voor een humoristische toets zorgde, vond ik leuk. Daarnaast zijn er vele momenten in het boek waar je nooit exact weet wat er écht gebeurd is. De vele open plekken in het verhaal en de ruimte voor interpretatie die je als lezer hebt vond ik ook interessant doordat ik in mijn hoofd telkens verder kon wegdromen en speculeren over 'wat als'. Wat ik het mooiste en misschien wel het belangrijkste aan het boek vind is de subtiele en fragiele kentering in het beeld dat de hoofdpersoon heeft op de liefde in het algemeen. Zijn eenzijdige en de naïeve blik op de liefde verandert langzaamaan maar zeker naar een genuanceerdere visie op de liefde en hoe dit veel meer inhoudt dan rozengeur en maneschijn. Ik denk dat dit boek veel tieners die kampen met liefdesverdriet of met andere moeilijke interne vraagstukken kan helpen en dat dit een must-read is voor adolescenten.

"Voor Melisse was ik een jongen, denkt hij. Voor Melisse was ik een kind. Ik was een verstandig kind, dat dacht dat er voor alles een redelijke verklaring was, denkt hij. En ik dacht dat er bepaalde mensen bestonden die begrijpen hoe alles in elkaar zit, die alles duidelijk zien, die overal een beetje boven kunnen staan en alles doorgronden, denkt hij. Dat er mensen waren die zich niet voor de gek lieten houden, die...die alles onder controle hebben, die... Ik dacht dat ik zo iemand was, denkt hij. Maar dat was voor Melisse." (P.9)