Miriam van Hee

De dichterlijke taal van Miriam van Hee

In haar weemoedige en verstillende poëzie heeft Miriam oog voor menselijke vervreemding, existentiële dreiging, ontheemding en beschrijft ze op een sensitieve, fluisterende toon de troost van de natuur en de nostalgische herinnering. Ze gaat steeds dwalend maar trefzeker op zoek naar manieren om thema's als verlangen en heimwee, verwachting en teleurstelling, besluiteloosheid en onzekerheid en vergankelijkheid op een suggestieve manier te vatten in een geheel van heldere, mystieke verzen. Onderwerpen die ze vaak laat terugkomen in haar poëzie en die een rode draad vormen van haar oevre zijn reizen, familie, de natuur, het land en de stad waarin ze in haar waarnemingen en beschrijvingen ervan steeds oog heeft voor de verandering in de gevoelens, in het landschap en in de seizoenen. Enkele terugkerende elementen zijn de sneeuw, de wind, de mist, de regen en het licht die door Miriam telkens een eigenzinnig en uitgesproken karakter krijgen en tot leven komen.

Miriam van Hee is een sobere stilist met gevoel voor ritme, muzikaliteit en harmonie. In haar sensitieve, sfeerscheppende dichtkunst hanteert ze een heldere en eenvoudige taal en beschrijft ze subtiel maar genuanceerd haar interne en externe belevingswereld met de focus op zintuiglijke veranderingen. Voorzichtig, geraffineerd en als opmerkzame waarnemer treedt ze ingetogen in interactie met de alledaagse werkelijkheid en beschrijft ze zinderend haar gewaarwordingen waarbij ze keer op keer de balans tussen ratio en emotie aftast. In haar sentimentele vaak melancholische woordkeuze slaagt ze erin om nooit melig te worden of in clichés te vallen, wat de kracht van haar dichtkunst vormt voor mij. Haar pure en weloverwogen woordgebruik straalt geborgenheid en geruststelling uit en geeft precies wat de lezer nodig heeft: een herkenbare houvast, troost en hoop.

Wat essentieel is aan haar dichterlijke taal is dat wat haar verzen echt willen zeggen vooral zit in wat impliciet blijft en ze keer op keer het evenwicht zoekt tussen het zegbare en onzegbare. Toch laat ze door haar onnadrukkelijke omschrijvingen van de waarheid en de wereld rondom haar veel aan onze verbeelding over en kunnen we ons als lezer een haarscherp, specifiek beeld vormen van haar waarnemingen. Vervolgens trekt de Vlaamse dichteres van grammaticale correctheid of interpunctie weinig aan en naast haar evenwichtig gebruik van figuurlijke taal lopen haar gedichten vooral over van enjambementen die naar mijn gevoel vooral symbool staan voor de onbepaalde scheidingslijn tussen begin en einde die daardoor, als een vicieuze cirkel, diffuus in elkaar blijven vloeien.

gedichtenanalyse 

Toen ik het gedicht 'Bramenpluk' las werd ik weemoedig door de beschrijvingen van een voor mij herkenbaar moment of situatie. Het bracht herinneringen naar boven van de vele zomeravonden in augustus wanneer ik met mijn moeder bramen ging plukken. Een bijna therapeutische handeling die doorheen de jaren een traditie werd en die we beide nodig hadden om over het leven te filosoferen, elkaar raad te geven of om elkaar gerust te stellen over de toekomst. Tijdens zulke momenten was het niet enkel mijn moeder die mij raad gaf maar was het een waardevolle wisselwerking waar we beide veel aan hadden en uit leerden.

In het gedicht, dat Miriam van Hee schreef voor haar dochter Bregje, valt haar lyrische ik samen met de moeder die zij is en met de moederlijke gevoelens die zij heeft voor haar dochter. Het gaat over de beschermende, moederlijke levenswijsheid die de onervaren, soms misschien wat naïeve jeugd probeert te behoeden voor de gevaren van het bramenplukken, en daarnaast vooral het leven. Het gaat impliciet over de stappen die elk kind moet ondergaan in het proces van kind-zijn naar volwassene en de valkuilen die je tijdens dit proces kan tegenkomen, maar ook over het loslaten van je kind als ouder om hem of haar zelfstandig de bramen van het leven te laten plukken. Zoals kenmerkend voor haar poëzie hecht ze in dit gedicht ook veel belang aan de vergankelijkheid van het moment, de snelheid van de tijd en het leven, het licht en de natuur en valt ook haar typerende weemoedige karakter door haar sensitieve woordkeuze enorm op. Ze schreef het gedicht vanuit haar eigen standpunt voor haar eigen dochter, maar door het weglaten van namen en het gebruik van onbepaalde voornaamwoorden zoals 'iemand' is het evocatief en herkenbaar voor iedereen.

Het gedicht bestaat uit vijf strofes die allen verschillen in lengte. Miriam houdt zich, zoals in veel van haar gedichten niet vast aan een patroon, waardoor er ook geen duidelijke versvoeten aanwezig zijn in het gedicht. En ook geeft ze zoals typerend voor haar dichtstijl hier weinig om interpunctietekens. De kracht van dit gedicht ligt vooral in het onopgesmukte, pretentieloze, impliciete taalgebruik dat ze toepast om simpele waarnemingen te beschrijven waardoor het gedicht een herkenbare helderheid uitstraalt. Haar taal is simpel en bescheiden en ze gaat spaarzaam aan de slag met stijlfiguren en figuurlijk taalgebruik. De stijlfiguren die ze wel toepaste waren enerzijds enjambementen die mede door het schaars gebruik van interpunctietekens en de afwezigheid van hoofdletters ervoor zorgden dat de versregels subtiel in elkaar overliepen zonder begin of einde. En ook maakte ze regelmatig gebruik van parallellismen en verschillende enumeraties, die door de woorden zoals 'met' in de eerste strofe, 'die' in de derde strofe, 'je kunt' in de vierde strofe, 'en laat' in de derde en vierde strofe of 'waar' in de laatste strofe voor een opsommend karakter en herhaling zorgden. Daarnaast zitten er maar enkele voorbeelden van beeldspraak in dit gedicht waaronder het metafoor 'met licht dat door een gaas van stof valt' in de eerste strofe, de vergelijking 'en zijn blik over het dal laat dwalen als keek hij naar een film' en de personificatie in de derde strofe 'waarin enkel de rijpste bramen die zich gewillig geven tegenover de de tegendraadse bramen.'

Op vlak van rijm bevat het gedicht meerdere alliteraties, assonanties en een combinatie van de twee. Enkele voorbeelden hiervan zijn de woorden 'dal laat dwalen' en 'vliegen vogels verder' in de tweede strofe, 'zwart zijn, zwaar' en 'gewillig geven' in de derde strofe en 'waar iemand op je wacht' in de laatste strofe. Daarnaast komen er ook veel rijke rijmen en binnenrijmen voor zoals ' verder dan wij kunnen zien maar ze verdwijnen niet', 'lobbig, die zich gewillig geven', 'en laat, wat onbereikbaar lijkt zo blijven, want alles heeft een prijs' en tot slot 'keer terug naar waar de tijd'