Eigen waardering

Een parel van een voorstelling en een mooi voorbeeld dat poppentheaters niet enkel saai zijn en clichés beantwoorden, iets wat ik niet anders had verwacht als ik denk aan FroeFroe. Het beeldend en muzikaal theaterstuk in typische FroeFroes-taal bracht op prachtige wijze het verhaal van de historische jeugdroman Galgenmeid tot leven waarin de actualiteit soms subtiel even kwam piepen. Een gelaagde en multidisciplinaire voorstelling waarin ruimte was voor verschillende emoties: van tranen door het lachen naar een gevoel van diepe tristesse. Met knappe acteerprestaties, fascinerende poppen, een bescheiden decor waarin vooral film een grote rol speelde en wondermooie muziek door het Belgische ensemble I SOLISTI slaagde FroeFroe er weer in om een topstuk uit te brengen en heel de zaal mee te nemen naar een andere tijd. Er hing een hele goede dynamiek op het podium en zowel de acteurs als de poppenspelers voelden elkaar ontzettend goed aan. Een spektakel van anderhalf uur waarvan ik elke seconde heb genoten!

Analyse

Het theatergezelschap

Theater FroeFroe is een multidisciplinair jeugdtheatergezelschap en heeft zijn atelier in een oud pakhuis aan de Schelde in Antwerpen-Zuid. Het gezelschap is ontstaan in 1984 uit het figurentheater Black Out onder leiding van de broers Marc en Jan Maillard. De broers kregen al snel  hulp van enkele creatieve duizendpoten uit de Antwerpse kunstscholen (waaronder Guy Cassiers, Gilbert Colman, Mark Legendre, Jos Verbist en Jan Versweyvelt) en gingen samen aan de slag in een oude drukkerij in de Grote Pieter Potstraat die ze omtoverden tot cosy theaterruimte. Eerst waren ze meer gericht op het creëren van poppentheater voor volwassenen waarin ze vaak stukken brachten die gebaseerd waren op klassiekers uit de wereldliteratuur. Na verloop van tijd gingen ze zich meer profileren als jeugdtheater onder leiding van Marc Maillard. 

Het theatergezelschap staat bekend om zijn eigenzinnige, vindingrijke, soms conceptuele maar vooral vernieuwende figurentheater dat gebruikt maakt van cross-over tussen poppen, video, acteurs, livemuziek en nieuwe media. Er is telkens sprake van een uniek samenspel tussen de acteurs, poppenspelers en poppen op het podium die keer op keer voor een verrassende en opmerkelijke ervaring zorgen bij zowel kinderen als volwassenen. Ze vertrekken vaak vanuit een bekend of klassiek verhaal en toveren het om in een actuele en gelaagde neerzetting. Theater FroeFroe werkt vaak samen met andere gezelschappen en ook met schrijvers, componisten, acteurs, poppenspelers, muzikanten, techniekers en decor- en kostuummakers. Daarnaast worden al de theaterpoppen die te zien zijn tijdens de voorstellingen van FroeFroe gemaakt in hun eigen werkatelier. Theater FroeFroe is een buitengewoon, creatief gezelschap die poppen tot leven laat komen in voorstellingen vol humor, ontroering, filosofie, spanning, absurdisme en poëzie. Ze streven naar kracht en diversiteit door het tonen en volgen van hun artistieke vrijheid. Zo is hun motto: 'Theater FroeFroe brengt theater dat wringt en wroet en tot ieders verrassing bovenkomt met een glimlach. Theater dat fris is en sprankelt vanuit den buik. Theater als rock en roll voor jong en oud."

Daarnaast ontving het gezelschap meerdere keren een prijs;

• Het Landjuweel, 1986, Smukkel
• Signaalprijs, 1992, Het Kamermeisje
• letterkundeprijs van de Provincie Antwerpen voor toneelwerk 2011, Kwak (5+)
• Gemeentelijke Culturele Verdienste, 2008
• Hans Snoekprijs (NL), 2006, voor Koning Ubu (10+)
• Cultuurprijs Vlaamse Gemeenschap voor jeugdtheater, 2006, voor Oskar (5+)
• Cultuurprijs Waalse Gemeenschap, 2008. "Beste jeugd productie" voor Avaar (8+)
• Persprijs, 2008, voor Avaar (8+)
• Het Theaterfestival, 2013. "keuze van de kinderjury" voor Tropoi (12+).
• De Provinciale Theater Schrijfprijs.

Het verhaal 

In het jaar 1572 wordt Gitte op vijfjarige leeftijd door haar moeder 'Rosse' achtergelaten in een weeshuis. Haar vader kent ze ook niet maar ze weet wel dat hij een belangrijke functie heeft want hij is namelijk een Spaanse hertog. Het enige wat ze van hem heeft overgehouden is een halsketting met een Spaanse zegel. Wanneer ze dertien jaar is heeft ze aanleg voor stelen en andere ondeugende zaken. Zo steelt ze op de markt van een rijke dame. Wanneer ze wordt betrapt, slaat ze op de vlucht en rent ze over een bevroren rivier waar ze doorzakt. Ze verdrinkt bijna tot ze wordt gered door de politie die haar oppakt voor de diefstal en haar in de gevangenis gooit. Als ze op het punt staat om bijna op de brandstapel gegooid te worden, krijgt ze van de rechter een tweede kans op leven. Hij stelt voor, in ruil voor haar vrijlating, dat ze spionne wordt van haar vader, die de Capitano van de oorlogsvloot van het Spaanse legers is. Ze staat voor een levensbelangrijke keuze: branden of spion worden voor de protestantse Nederlanden. Ze kiest voor haar vrijlating maar er staat haar een zware taak te wachten. Voor ze op haar queeste wordt gestuurd, krijgt ze een brandmerk op haar schouder dat haar er altijd aan zal herinneren dat ze van Vlaamse bodem is. Ze wordt samen met haar advocaat en vriend Johannes naar Sevilla gestuurd om er Spaanse aanvalsplannen te ontdekken en  landkaarten te kopiëren. Eenmaal aangekomen in Spanje leert ze direct de taal en wanneer ze voor het eerst oog in oog staat met haar vader, overtuigt ze hem dat ze zijn dochter is. Op het moment dat hij Gittes moeder in haar herkent, gelooft hij haar en omarmt haar in zijn gezin waarmee de stiefmoeder niet zo blij is. Na verloop van tijd stijgt haar populariteit in de stad waardoor haar opdracht bijzaak wordt. Ze krijgt een Spaanse naam, nieuwe kleren, zon, lekker eten, alles wat haar hart begeert. Ze geniet van haar zorgeloze leven en ontmoet Don Domingo, een beroemd matador, stierenvechter en vriend des huizes die uit is op haar geld en aanzien. Hij verleidt haar en ze wordt verliefd waarop ze niet veel later een huwelijk met hem aangaat. Tijdens de huwelijksnacht ontdekt Don Domingo haar brandmerk op haar schouder die haar verraad. Hij ontmaskerd haar en vermoord haar bijna uit woede... Ze kan opnieuw aan de dood ontsnappen en keert terug naar haar vertrouwde land waar ze een nieuw leven begint.

Het verhaal gaat over een meisje dat vrouw wordt en tussen twee werelden inzit. Het is een perfecte samenstelling van liefde, drama, spanning, humor en historische feiten.

De proxemiek en gestiek

De acteurs en poppenspelers hadden een goede dynamiek en mooie verhouding op het podium. Ook de dialogen en de scènes tussen de poppen en de acteurs leken echt. Zo vergat ik bij de kusscène tussen Johannes en Gitte, dat Johannes een pop was en Gitte een mens. De poppenspelers waren in het zwart gekleed waardoor hun aanwezigheid op het podium minder opvallend was. Daarnaast leefden ze zich zo hard in in de poppen, dat ik vaak vergat dat er poppen meespeelden. De acteur werd een pop en de pop een acteur, waardoor er een heel dunne lijn was tussen beide wat voor een verrassend en interessant effect zorgde. De houding en gebaren van de poppen waren telkens heel grotesk en expressief en vaak overdreven hard uitvergroot om het statische van de pop te compenseren. Toch vond ik dat de poppen ook een heel expressieve mimiek hadden. Naast dat het gezicht van de poppen bewegingloos was buiten de mond, vond ik toch dat de poppenspelers vaak expressiever speelden dan de levende acteurs op het podium. Ook waren ze erg goed in het uitvergroten van bepaalde lichaamsdelen wat soms leidde tot stereotiepe of zelfs onwerkelijke, monsterlijke proporties. Zo had de koning een buitenproportioneel groot hoofd of Dominqo overdreven spierballen... Toch vond ik dat het plaatje klopte. Wat ik ook erg fascinerend vond was dat ze niet enkel poppen gebruikten in het stuk, maar ook latex maskers die de acteurs zelf over hun hoofd konden trekken waardoor ze een werden met hun pop. 

Functionele multimediamiddelen 

Het was een multimediale voorstelling waarin projectie en film een hele grote rol speelden. De enscenering was bescheiden waardoor de getoonde projecties telkens op de scène konden inspelen. Zo werd er zonder decorwissels toch altijd in samenspel met licht en rook een andere ruimte of sfeer gesuggereerd op het podium. Een praktisch element voor de acteurs wat ook voor een enorm krachtig effect zorgde voor het publiek. Er hingen enkele doorzichtige doeken achter het podium waarop de beelden geprojecteerd werden. Vaak werden er stilstaande beelden getoond van een ruimte waarin de scène zich op dat moment afspeelde. Zo werd de gevangenis waarin Gitte een nacht vertoefd, gesuggereerd door een beeld van een donker, stoffig klooster met hoge kerkramen. Wanneer we in Spanje zijn, krijgen we vooral een zonnige, warmere ruimte te zien. Ook krijgen we een beeld van een grote, ouderwetse landkaart te zien waardoor we op dat moment zonder al te veel extra informatie toch weten waar Gitte met bezig is. Soms waren de projecties minder functioneel voor de inhoud van de scène maar werden ze getoond voor een visuele versterking van het decor. Zo worden er doorheen het stuk ook vaak gewoon patronen geprojecteerd.

Er werd niet enkel gebruik gemaakt van stilstaande beelden maar ook werden er video's getoond wat voor een extra dimensie zorgde. Zo werd de theatervoorstelling ingezet met een scène op straat. Het is laat op de avond en koud. We zien een grote maan en een beeld van een besneeuwde stad waarin er sneeuwvlokjes naar beneden dwarrelen. Wanneer Gitte op diefstal wordt betrapt loopt ze door de straten en volgt het beeld haar vanuit haar oogpunt wat voor een spannend, duizelingwekkend effect zorgde. Vervolgens, wanneer ze over de bevroren rivier loopt, zakt ze in het water. We zien een beeld van Gittes hoofd dat gorgelend in het water sputtert voor haar leven. De uitvergroting van het beeld tijdens deze scène was heel knap gedaan en gaf ons, ondanks dat er geen water op het podium was, meteen een duidelijk beeld van wat er gebeurde. Tijdens de huwelijksnacht van Gitte en Don Domingo zien we rozenblaadjes naar beneden dwarrelen wat de suggestie van romantiek moet geven. Een ander voorbeeld van een belangrijke, functionele projectie was de scène waarin de brandstapel voor Gitte werd aangestoken. De vlammen werden groots weergeven wat de scène zowel visueel als inhoudelijk erg versterkte. Wat ik ook een erg opmerkelijke scène vond, was aan het einde van het stuk wanneer Gitte verteld over de baby in haar buik. We zien plots een beeld van een foetus in een waterzak. De foetus heeft het hoofd van Don Domingo wat de voorstelling met een humoristische bijna absurde toets afsluit.

Recensie 1

vergelijking 

Beide recensenten schrijven erg lovend over de voorstelling. Zo beschrijft Tuur Devens het stuk als een sfeervol en energiek poppenspel met oogstrelende theatraliteit waarin beeldende registers worden opengetrokken. En ook volgens Bert Hertogs was het een erg boeiende voorstelling van erg hoog niveau. Ik kan de beide recensenten geen ongelijk geven want ook ik vond het zoals eerder beschreven hierboven een parel van een voorstelling. Daarnaast sluit ik me ook volledig aan bij Tuur zijn uitspraak over dat deze voorstelling een topvoorbeeld is van hoe poppentheater buiten de lijntjes moét kleuren en vind ik dat FroeFroe weer zijn eigen grenzen heeft verlegt op vlak van vooruitstrevend, veelzijdig, gelaagd en amusant poppentheater voor jong én oud. 
     Als ik naar het genre kijk, kan ik zeggen dat er naast de overvloedige dramatiek ook een grote portie humor aanwezig was. Ook dit wordt in zowel de recensie van Tuur als van Bert aangehaald. Toch focust Tuur in zijn recensie niet enkel op de hilariteit in het stuk maar ook op de verschillende gevoelens die de voorstelling teweegbrachten bij het publiek. Zo verwoordt hij op een mooie manier dat hilariteit en ingetogenheid en humor en weemoed samensmelten, wat de voorstelling een extra gelaagdheid geeft.
    Vervolgens gaat de aandacht van beide recensenten ook hard naar de actualiteit die sterk aanwezig was in het stuk. Zo is dit volgens Bert vooral zichtbaar in bijvoorbeeld de twee Chikka's, die opvallende gelijkenissen vertonen met Rihanna, en hun lied 'Ont-Spanje' die een stevig knipoog geeft naar R&B en hiphop. In Tuur zijn recensie wordt er ook gefocust op de actualiteit maar hij maakt hierover een iets diepgaandere analyse in zijn recensie. Zo zit de aanwezigheid van de actualiteit volgens Tuur niet enkel in het coole taalgebruik of het gebruik van hip-hop en rap maar ook in de knipoog naar politieke en seksistische hedendaagse toestanden en zelfs naar klassiekers in cultuur zoals linken naar films zoals Charlie Chaplin, Monty Python en The Great Dictator.
    Daarnaast zijn de beide recensenten naast dat ze erg positief zijn over de poppenspelers, vooral ook erg lovend over de prestatie van hoofdrolspeelster Julie Delrue waarvan ook ik van vond dat ze een bangelijke prestatie neerzette. Ze wist mij als enige levende personage op de planken te bekoren en creëerde een mooie harmonie met de poppen op het podium wat volgens mij niet gemakkelijk is aangezien poppen levenloos zijn. Volgens Tuur zet Julie als enige poploze speelster de gevoelens van Gitte op een heerlijk flegmatieke manier neer op de scène en ook kon Julie Bert bekoren met haar acteerprestatie. Zo beschrijft Bert Julies acteerwerk als grandioos. Volgens hem is Delrues Algemeen Nederlands een ware streling voor het oor. Daarnaast zorgt ze ervoor dat ze door de combinatie van haar feilloze taal met perfect gedoseerde handgebaren en mimiek de voorstelling moeiteloos weet te dragen als hoofdrolspeelster wat een mooi compliment is waar ik mij achter zet. 
     Tot slot vond ik dat er in beide recensies weinig diepgaande feedback werd gegeven op de prestaties van de muzikanten waarvan ik wel vond dat ze een grote meerwaarde vormden voor het stuk. Door de klassieke live muziek in combinatie met theater én videoproductie kreeg het een multidisciplinair karakter wat voor mij de kracht van de voorstelling was.